کردستان‌شناسی فعالیت خود را از سال ۱۳۷۹ با موافقت اصولی معاونت پژوهشی وزارت علوم و تأسیس گروه «زبان‌شناسی و ادبیات کُردی» تحت عنوان «مرکز کردستان‌شناسی» آغاز نمود؛ مرکزی که با هدف بازخوانی ناگفته‌های فرهنگی کردستان به عنوان حوزه‌ای اثرگذار در پهنه ایران و انجام پژوهش‌های تطبیقی در ادبیات مکتوب و عامه شکل گرفت.
این مرکز در راستای تبیین مباحث نظری فرهنگ‌های بومی و مطالعه راهبردی ابعاد اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی مناطق کردنشین، با ایجاد دو گروه «مطالعات تاریخ و فرهنگ کردستان» و «مطالعات راهبردی و توسعه کردستان»، در اردیبهشت ۱۳۹۵ موافقت شورای گسترش آموزش عالی را برای ارتقا به «پژوهشکده کردستان‌شناسی» کسب کرد. در سال‌های اخیر نیز همسو با گسترش افق‌های پژوهشی این نهاد، دو گروه جدید «مطالعات محیطی دریاچه زریبار» و «مطالعات هورامان» به ساختار علمی پژوهشکده الحاق شده‌اند تا رسالت آن را در شناخت جامع منطقه کامل‌تر سازند.
امروزه این پژوهشکده با تثبیت جایگاه علمی خویش، به عنوان یگانه مرجع تخصصی و آکادمیک مطالعات کُردی شناخته می‌شود و در زمره معتبرترین مراکز پژوهشی در سطح خاورمیانه به ایفای نقش می‌پردازد. در همین راستا، انتشار مجله «پژوهشنامه ادب کُردی» — به عنوان تنها نشریه علمی دارای رتبه و مورد تأیید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به زبان کُردی — از افتخارات برجسته این مجموعه به شمار می‌آید. افزون بر این، کارنامه پربار نشر پژوهشکده با تألیف، ترجمه و انتشار بالغ بر ۶۰ عنوان کتاب مرجع و تخصصی در حوزه‌های زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ کُردی، گواهی روشن بر پویایی و غنای تولیدات علمی این نهاد است.
پژوهشکده کردستان‌شناسی در عرصه دیپلماسی علمی و تبادلات فرهنگی نیز همواره پیشگام بوده است. برگزاری منظم و مستمر همایش‌های کلان بین‌المللی (نظیر همایش‌های بین‌المللی هورامان)، رویدادهای ملی و منطقه‌ای، در کنار برپایی نشست‌های تخصصی، بستری بی‌بدیل برای هم‌افزایی و تبادل آرای پژوهشگران فراهم آورده است. همچنین، ایفای نقش این پژوهشکده به عنوان متولی و بنیان‌گذار «اولین دوره جایزه کتاب کُردی در جهان»، گامی تاریخی و ماندگار در راستای تجلیل از مفاخر علمی، حمایت از پژوهشگران و ارتقای جایگاه نشر در این حوزه مطالعاتی محسوب می‌گردد.